Jezelf niet meer zijn

• De intensiteit van emoties kan tijdens de overgang toenemen. Zowel de afname van het zorghomoon oxytocine en de schommelingen tussen oestrogeen en progesteron kunnen invloed hebben op je gedachten, emoties, stemming en interesses.
• Dat is niet ongewoon. Veel vrouwen in de overgang geven aan emotionele klachten te hebben.
• Stress, een slaaptekort of weinig energie kunnen ook invloed hebben op hoe je je voelt.
• Zorg goed voor jezelf door genoeg te ontspannen en praat over je gevoelens. Dat lucht vaak op.

Tijdens de overgang daalt de productie van het hormoon oxytocine. Oxytocine wordt ook wel het zorghormoon genoemd en wordt onder andere vrijgegeven bij sociale interacties. Het beïnvloedt in grote mate je gedrag tegenover bijvoorbeeld je kinderen of je partner. Door de afname heb je tijdens de overgang vaak minder behoefte om voor anderen te zorgen. Ook als dat eerst juist heel natuurlijk voelde.

Daarnaast leidt de afname van oestrogeen en progesteron tot nieuwe verbindingen in de hersenen. Hierdoor kunnen je gedachten en emoties, maar ook je interesses en stemming veranderen. De schommelingen tussen de geslachtshormonen kunnen leiden tot stemmingswisselingen en andere emotionele of mentale klachten, waardoor je het gevoel hebt dat je jezelf niet meer bent.

Die veranderingen in gedrag en emoties tijdens de overgang zijn niet ongewoon. Uit onderzoek blijkt dat 40 procent van de vrouwen zich somber voelt en geven veel vrouwen aan vaak onrustig of opgejaagd te zijn. Vaak zien we dat vrouwen meerdere jaren met emotionele klachten, stemmingswisselingen en onbestemde gevoelens rondlopen. Na de menopauze vinden de lagere hormoonspiegels een nieuw evenwicht, waardoor overgangsklachten vaak verminderen of totaal verdwijnen. Ook emotioneel voelen veel vrouwen zich dan stabieler en juist zekerder van zichzelf.

Naast hormoonschommelingen kunnen ook andere (overgangs)klachten ervoor zorgen dat je emotioneel bent of je niet helemaal jezelf voelt. Denk aan een slechte nachtrust of een gebrek aan energie. Een tekort aan slaap, tast je cognitieve vaardigheden aan. Hierdoor wordt het lastig om je emoties te reguleren en te reageren op emotionele prikkels. Je bent prikkelbaarder, sneller gefrustreerd en voelt je eerder overweldigd.

Door alle psychische veranderingen kunnen ook onverwerkte emoties en trauma's naar boven komen. Dit kan ertoe leiden dat je jezelf niet meer herkent en emotioneler bent dan eerst. Ook kan het lastig zijn om te accepteren dat je vruchtbaarheid ten einde loopt.

Studies tonen aan dat vrouwen die de overgang als negatief ervaren meer klachten hebben. Wat precies de oorzaak en het gevolg is, weten we nog niet precies. Maar ook dit kan leiden tot een gevoel van vervreemding, omdat je zelfbeeld wankelt.

Tenslotte kunnen medicatie, stress of onderliggende aandoeningen effect hebben op je emotionele stabiliteit.

Er zijn verschillende manieren om overgangsklachten effectief aan te pakken. Je hoeft er niet mee te blijven lopen. Je kunt je lichaam op een natuurlijke manier ondersteunen met gezonde voeding, voldoende beweging en rust. Daarnaast kunnen supplementen, medicijnen en hormoontherapie (HST) helpen. Hieronder vind je de verschillende mogelijkheden om weer beter in je vel te zitten.

Een veranderende hormoonhuishouding kan invloed hebben op onder meer je energieniveau, slaap, spijsvertering en stofwisseling. Gezonde voeding, voldoende beweging en rust helpen om klachten te voorkomen of te verlichten. Kleine aanpassingen kunnen al een verschil maken.

Gebruik je medicijnen of supplementen? Dan ondersteunt een gezonde leefstijl je lichaam bij de opname van voedingsstoffen en het verwerken van medicijnen. Dat komt de werking van supplementen en medicatie ten goede. Wat deskundigen adviseren bij hartkloppingen:

• Herinner jezelf eraan dat je gewoon dezelfde persoon blijft, maar dat je door een lastige periode gaat. Ook helpt het om de overgang te zien als een kans om jezelf (opnieuw) te leren kennen. Onderzoek laat zien dat dit een fase kan zijn om jezelf te (her)ontdekken. Veel vrouwen geven aan dat ze zich zelfverzekerder en sterker voelen na de overgang.
• Praat over je gevoelens. Het helpt om openlijk te praten over wat er in je omgaat. Dat lucht op. Laat anderen, zoals je partner of kinderen, weten dat je in een fase zit waarin je op jezelf wil focussen. Door je ervaringen met anderen te delen, kun je begrip en steun vinden.
• Las tijd voor ontspanning in. Genoeg en kwalitatief goede slaap is de basis van een goed humeur. Probeer daarnaast ontspanningstechnieken uit, zoals meditatie, ademhalingsoefeningen, yoga of mindfulness. Daarvan is bekend dat het helpt om stress of spanning te verminderen en beter om te gaan met verandering.
• Beweeg dagelijks. Lichaamsbeweging bevordert de aanmaak van endorfine, ook wel bekend als het gelukshormoon. Ook verlaagt het de aanmaak van cortisol (het stresshormoon), waardoor je je kalmer voelt en lekkerder in je vel zit.
• Probeer een positieve instelling te behouden. Focus je op de dingen waar je dankbaar voor bent. Dankbaarheid is een van de meest krachtige technieken om je emotionele welzijn te verbeteren.
• Bekijk je klachten vanuit een ander perspectief. Je lichaam herinnert je eraan goed voor jezelf te zorgen. Dat je geen zin hebt om voor anderen te zorgen (omdat het zorghormoon oxytocine afneemt), is misschien wel precies wat je in deze fase nodig hebt. Het is tijd om aan jezelf te denken en naar je lichaam te luisteren. Zie het als een fase voor reflectie en persoonlijke ontwikkeling.

Het aanvullen van de hormonen die tijdens de overgang afnemen, is de meest effectieve behandeling voor diverse overgangsklachten. Hormoontherapie (HST) werkt bijvoorbeeld direct tegen vasomotore klachten (opvliegers en nachtzweten) en tegen vaginale klachten (zoals vaginale droogheid). Ook kan HST soms (indirect) andere klachten verlichten, zoals slaapproblemen, concentratiestoornissen en het gevoel jezelf niet meer te zijn.

HST is niet voor iedereen de eerste keuze. Een arts bekijkt zorgvuldig of deze behandeling past bij jouw gezondheid en klachten.