Nierstenen

Heb je plotseling hevige pijn in je zij of onderrug, soms met misselijkheid of braken? Dat kan wijzen op nierstenen. In de overgang dalen oestrogeen- en progesteronspiegels, wat allerlei processen in je lichaam beïnvloedt en de kans op nierstenen kan vergroten. Wat helpt?

Woman in a cream knit sweater sitting on a sofa, holding her lower back in warm natural light.

In het kort

  • Er is nog niet voldoende bewijs of hormoonschommelingen in de overgang invloed hebben op de vorming van nierstenen.
  • Je leefstijl kan wel invloed hebben op het ontstaan van nierstenen. Ook kun je er genetisch meer aanleg voor hebben.
  • Nierstenen lijken vaker voor te komen bij vrouwen in de postmenopauze.
  • Er zijn veel aanpassingen die je kunt maken om nierstenen te verminderen of voorkomen. Denk aan minder zout en eiwitten eten, genoeg water drinken en voldoende vezels eten.
Ineens kreeg ik enorme pijn in mijn zij en werd ik misselijk. Het bleken nierstenen te zijn.
A woman with long silver-grey hair wearing a loose off-white top and khaki pants, sitting on a light sofa with a relaxed and composed posture, projecting a sense of tranquility and ease in a minimalist, cozy living room.
Sonja50 jaar

Wat gebeurt er in je lichaam?

Nierstenen bestaan uit een ophoping van afvalstoffen uit de urine. Dit vormt zich tot harde, steenachtige klontjes die verschillen in grootte. Soms blijven ze in de nieren zonder dat je daar wat van voelt. Maar als de nierstenen in de urineleider komen, kun je hevige pijn voelen.

Oestrogeen houdt onder andere je calciumhuishouding in balans. Als de aanmaak van dit hormoon tijdens de overgang afneemt, kan dat evenwicht veranderen. Er is nog niet voldoende bewijs of dit ook leidt tot meer calciumrijke nierstenen. Je leefstijl kan wel de kans op nierstenen vergroten. Je kunt ze ook krijgen als je urine te geconcentreerd is. Dit herken je aan de donkere kleur van urine, vaak als je te weinig hebt gedronken.

Daarnaast kan het dat er te weinig beschermende stoffen in je lichaam aanwezig zijn. Bijvoorbeeld door een dieet met veel zout, eiwitten of oxalaatrijke producten. Het calcium, oxalaat en urinezuur in je lichaam kunnen zich dan ophopen in de nieren en kristallen vormen. Deze kunnen samenklonteren tot nierstenen.

In de postmenopauze lijken nierstenen iets vaker voor te komen dan voor de menopauze. Eén studie suggereert dat vrouwen in de postmenopauze tot 27 procent meer kans hebben om voor het eerst een niersteen te ontwikkelen dan vrouwen vóór de overgang. Maar de precieze oorzaak van dit verschil is nog niet vastgesteld. Bovendien laten onderzoeken wisselende resultaten zien.

Woman with short blonde hair in a grey top standing indoors with one hand on her hip in soft daylight.

Andere oorzaken

Soms ligt de ontwikkeling van nierstenen niet aan leefstijl of voeding, maar is dit genetisch bepaald. Ook medicijngebruik en verschillende aandoeningen kunnen de vorming van stenen bevorderen. Denk daarbij aan jicht, obesitas of chronische darmziekten.

Uit enkele onderzoeken blijkt dat hormoontherapie (HST) kan leiden tot een groter risico (tot 21 procent) op nierstenen. Maar er zijn ook onderzoeken die geen relatie aantonen. Overleg altijd met een arts voordat je begint met HST, met name als je een verhoogd risico op nierstenen hebt.

Wat kun je merken?

Soms merk je niets van nierstenen en loop je lange tijd rond zonder klachten. Kleinere nierstenen kun je zelf uitplassen; veel water drinken en pijnstilling kan helpen. Andere vrouwen ervaren veel pijn wanneer de stenen naar de urineleiders bewegen. Bij grotere nierstenen kan een medische ingreep nodig zijn. Denk aan een niersteenvergruizer, een ureteroscopie (verwijdering via de plasbuis) of in ernstige gevallen een operatie onder narcose. Je herkent nierstenen aan de volgende klachten:

  • Ernstige pijn in de zij en rug, vaak uitstralend naar de onderbuik en lies;
  • Pijn bij het plassen;
  • Roze, rode of bruine urine (bloed in de urine);
  • Vaak aandrang om te plassen en kleine hoeveelheden urine;
  • Koorts en koude rillingen als een infectie aanwezig is;
  • Misselijkheid en braken.

Ervaar je één of meerdere van deze klachten? Neem dan contact op met je huisarts om te kijken of je nierstenen hebt.

Persoonlijke menopauzezorg, begeleid door artsen

Een persoonlijk productadvies voor je overgangsklachten

Welke behandeling kan helpen?

Er zijn verschillende manieren om nierstenen effectief aan te pakken. Je hoeft er niet mee te leren leven. Je kunt je lichaam op een natuurlijke manier ondersteunen met gezonde voeding, voldoende beweging en rust. Daarnaast zijn er supplementen of medicijnen die kunnen helpen.

Voeding en leefstijl: de basis op orde

Als je hormoonhuishouding tijdens de overgang verandert, kan dat invloed hebben op onder meer je energieniveau, slaap, spijsvertering en stofwisseling. Gezonde voeding, voldoende beweging en rust helpen om klachten te voorkomen of verlichten. Kleine aanpassingen kunnen al verschil maken in hoe je je voelt.

Bij gebruik van medicijnen of supplementen ondersteunt een evenwichtige leefstijl je lichaam bij de opname van voedingsstoffen en het verwerken van medicijnen. Hierdoor zijn supplementen en medicatie effectiever. Wat deskundigen adviseren bij nierstenen:

  • Eet minder zout en eiwitten. Te veel zout en dierlijke eiwitten kan de uitscheiding van calcium verhogen en het risico op nierstenen vergroten.
  • Eet je voeding waar veel calcium in zit? Combineer het dan met producten die rijk zijn aan oxalaat. Calcium bindt zich aan oxalaat in de darmen. Daardoor komt het niet via het bloed in de urinewegen terechtkomt. Eet niet te veel oxalaatrijke producten, omdat je dan de kans op stenen juist vergroot. Oxalaat zit bijvoorbeeld in spinazie, rabarber, bietjes en boerenkool.
  • Blijf op een gezond gewicht. Heb je overgewicht? Probeer met een gezonde leefstijl af te vallen.
  • Vervang suikerhoudende frisdranken door water. Dranken met veel suiker kunnen de zuurgraad van je urine verlagen. Dat vergroot het risico op nierstenen. Water helpt om afvalstoffen te verdunnen en nierstenen te voorkomen.
  • Drink minstens 2 tot 2,5 liter water per dag. Zo blijft je urine verdund, kun je kleine nierstenen mogelijk zelf uitplassen en verlaag je het risico op nieuwe stenen.
  • Eet citraatbevattend fruit. Citraat beschermt tegen steenvorming. Je vindt citraat bijvoorbeeld in sinaasappel, meloen en citroen.
  • Eet regelmatig een vet visje, zoals een haring of sardines. Vis bevat omega-3-vetzuren die je tijdens de overgang hard nodig hebt. Volgens onderzoek lijken omega-3-vetzuren de hoeveelheid oxalaat in de urine iets te verminderen. Dat kan mogelijk gunstig zijn bij nierstenen.
  • Eet vezelrijke voeding. Er is beperkt bewijs dat vezels oxalaat kunnen binden, maar ze dragen wél bij aan een gezond gewicht en een goede darmwerking. Dat kan gunstig zijn voor je nieren. Vezels vind je in producent als volkoren granen, groenten, fruit, noten en zaden.
  • Zorg dat je voldoende vitamine D aanmaakt tijdens de lente en zomer. In de wintermaanden kan een supplement helpen. Overleg met je arts, vooral als je eerder nierstenen hebt gehad. Een te hoge inname van vitamine D in combinatie met calcium kan namelijk het risico op nierstenen licht verhogen.

Heb je eerder nierstenen gehad? Laat dan regelmatig medische controles uitvoeren om vroege tekenen van nieuwe steenvorming op te sporen en te behandelen.

Supplementen

Tijdens de overgang verandert onder andere de manier waarop je lichaam energie aanmaakt, spieren opbouwt en de huid herstelt. Je kunt je lichaam bij deze processen op een natuurlijke manier ondersteunen met hoogwaardige supplementen. Magnesium, vitamine D en omega-3 zijn aan te raden voor elke vrouw in de overgang.

De werking van supplementen hangt onder andere af van je leefstijl en je gezondheid, en kan per persoon verschillen. Ook de kwaliteit van het product bepaalt hoe goed het werkt. Kies daarom voor hoogwaardige supplementen, zonder onnodige vulstoffen.

Persoonlijke menopauzezorg, begeleid door artsen

Verlicht je overgangsklachten

Vul een online medische vragenlijst in en ontvang een persoonlijk productadvies van een arts, afgestemd op jouw situatie, voorkeur en gezondheid.  

Of