Invloed van de overgang op je hersenen

In de hersenen zitten veel oestrogeenreceptoren. In de vruchtbare jaren is het oestrogeenniveau meestal hoger. Oestrogeen heeft mogelijk invloed op verschillende hersenprocessen zoals: 

• Mogelijk het remmen van ontstekingen.
• De regulatie van het circadiaans ritme: dit is het natuurlijke dag- en nachtritme.
• De ondersteuning van de aanmaak en werking van serotonine.
• Ondersteuning van je insulinegevoeligheid om onder andere een gezond gewicht te behouden.
• Ondersteuning van de hersencellen bij gebruik van glucose als energiebron.

De precies invloed van oestrogeen op deze processen wordt nog onderzocht. 

Het hoge progesteronniveau in deze jaren brengt de hersenen rust en beïnvloedt het systeem dat bijdraagt aan de productie van stresshormonen. Bij de start van de overgang schommelen en dalen de niveaus van deze hormonen. Dit vraagt om aanpassing van de hersenen. In de tussentijd kunnen er verschillende klachten ontstaan.  

Door hormoonschommelingen verandert ook de manier waarop de hersenen met energie omgaan. Ze moeten ‘afkicken’ van de hoeveelheid geslachtshormonen. Je hersenen passen zich aan en herstructureren zich, maar dat kost tijd en kan klachten geven. Dit verloopt bij iedere vrouw anders.  

Onderzoek suggereert dat de overgang samen kan gaan met veranderingen in bepaalde hersengebieden die betrokken zijn bij onder meer geheugen en andere cognitieve functies. Enkele voorbeelden van klachten die vrouwen in de overgang kunnen ervaren:  

• Minder vermogen om met stress om te gaan 
• Slecht slapen of slaapstoornissen 
• Migraine 
• Concentratieproblemen en vergeetachtigheid 
• Angst 

De afname van oestrogenen kan (indirect) leiden tot insulineresistentie en een hogere bloedsuikerspiegel. Hierdoor kunnen je cellen minder goed wisselen van energiebron: van glucose naar ketonen (een stofwisselingsproduct van vet). Met meer vetrijke voeding kun je je lichaam mogelijk als het ware forceren om deze omschakeling te maken. Je hersenen gebruiken glucose voornamelijk als brandstof, maar ketonen kunnen hier ook voor gebruikt worden. Je herkent deze fase aan onder andere:  

• Snel (zoette) trek na een maaltijd 
• Een maaltijd overslaan of uitstellen wordt moeilijker,bijvoorbeeld doordat je je sneller minder goed voelt. 

Gelukkig kun je zelf al veel doen om klachten te verminderen of verlichten.  

Er zijn een aantal dingen die je kunt doen om klachten te verlichten. Suzanne deelt hier enkele tips over voeding en leefstijl.

Gezonde voeding 

Veel bewerkte voeding past niet goed bij een gezonde leefstijl en kan ook ongunstig zijn voor je algehele gezondheid. Onbewerkte, natuurlijke voeding met gezonde vetten kan bijdragen aan een verbeterd geheugen en cognitieve vaardigheden. Goede keuzes zijn onder andere:  

• Groente en fruit 
• Eiwitten en gezonde vetten, zoals omega 3-vetten 
• Volkoren granen 
• Bonen en noten 
• Taurine speelt een rol in de energiestofwisseling. Je vindt het in vlees, vis, schaal- en schelpdieren en eieren. 

Intermittent vasten kan mogelijk helpen om je lichaam te ‘dwingen’ vetten te gebruiken als brandstof. Als je lichaam dit gewend is, kunnen je hersenen zich mogelijk sneller aanpassen. Hier wordt echter nog onderzoek naar gedaan en is het nog niet compleet duidelijk of overgangsklachten of veranderingen in hersenfunctie verminderen door intermittent vasten. 

Hoe verbeter je je slaap? 

Slecht slapen kan bijdragen aan stemmingswisselingen en zelfs depressies. Een goede slaaphygiëne kan de kans op dergelijke klachten verkleinen. De volgende tips kunnen helpen:  

• Houdt een strakke slaaproutine aan. Ga op hetzelfde moment naar bed en sta op dezelfde tijd op, ook in het weekend. 
• Cafeïne kan je slaap verstoren, zeker later op de dag na 14.00 uur.  
• Een koele, donkere slaapkamer kan helpen met inslapen. 
• Ontspanningsoefeningen kunnen helpen om sneller in slaap te vallen. 
• Alcohol, roken en pittig eten kunnen je slaap verstoren. 
• Het kost je lichaam veel energie om een grote maaltijd net voor bedtijd te verwerken. Dit kan ten koste gaan van slaapkwaliteit.  
• Schermen in de avond kunnen je melatonine-aanmaak verstoren, waardoor je moeilijker in slaap valt.  
• Natuurlijk licht in de ochtend direct op de ogen helpen beter te slapen later op de dag. 

Regelmatige beweging bij overgangsklachten 

Beweging kan hersengebieden stimuleren, die betrokken zijn bij geheugen en informatieverwerking. Het advies voor vrouwen in de overgang is minstens 30 minuten matige beweging per dag, 5 dagen per week. Een combinatie van cardio en krachttraining geeft een grotere kans op gezondheidsvoordelen. Welke beweging helpt?  

• Wandelen 
• Fietsen 
• Tennis 
• Dansen 
• Voetbal 
• Gewichtheffen 
• Krachtoefeningen, zoals push-ups, squats en meer.  

Als bovenstaande tips niet voldoende werken, kun je verschillende behandelingen overwegen. Supplementen kunnen helpen, zoals magnesium. Dit kan bijdragen aan een verbeterde insulinegevoeligheid en slaapkwaliteit. 

Hormoontherapie kan voor sommige vrouwen een passende behandeling zijn. Het helpt hormoonschommelingen en –tekorten op te vangen. Je hersenen krijgen dan een minder grote ‘klap’ en kunnen zich geleidelijker aanpassen aan de nieuwe situatie. Weet je niet welke aanpak bij jouw klachten past? Met een intake krijg je daar meer duidelijkheid over.