Postmenopauze: wat kun je verwachten als je niet meer menstrueert?

De postmenopauze is een natuurlijke fase die begint als je een jaar lang niet meer hebt gemenstrueerd. De menopauze is het moment waarop je voor het laatst ongesteld bent geweest; pas na dat jaar weet je dat zeker. Vanaf dat moment zit je in de postmenopauze. Deze fase hoort bij het leven van elke vrouw.

De gemiddelde leeftijd waarop een vrouw de postmenopauze bereikt, is 51 jaar. Dit verschilt per persoon. Sommige vrouwen komen er al eerder in, anderen pas wat later.

Tijdens de postmenopauze, na je laatste menstruatie, ben je niet meer vruchtbaar. Je eierstokken zijn gestopt met de productie van oestrogeen en progesteron en maken nu alleen nog testosteron aan. Je hebt de hoge hormoonspiegels van je vruchtbare jaren simpelweg niet meer nodig nu je niet meer zwanger kunt raken.

Dat betekent overigens niet dat je lichaam helemaal geen oestrogeen en progesteron meer aanmaakt. Je bijnieren (twee kleine klieren boven de nieren) hebben deze taak grotendeels overgenomen – daarom wil je in deze fase goed voor je bijnieren zorgen, maar daarover later meer.

Je lichaam maakt de geslachtshormonen dus wel degelijk aan, alleen in mindere mate.

Klachten, symptomen en lichamelijke veranderingen in de postmenopauze kunnen ontstaan als je lichaam went aan de lagere hormoonspiegels. Het zoekt naar een nieuw evenwicht. De lagere hoeveelheid oestrogeen kan ervoor zorgen dat je je anders voelt dan voorheen. Ook kan in deze fase het risico op botontkalking en hart- en vaatziekten toenemen.

Klachten en symptomen die in de postmenopauze (alsnog) kunnen voorkomen:

• Vaginale droogheid

• Branderige schaamlippen

• Blaasontsteking

• Gewichtstoename

• Slechte nachtrust

• Pijnlijke gewrichten

• Huidveroudering

• Haarverlies

• Opvliegers

• Somberheid

Naast de lage oestrogeenspiegel speelt veroudering ook een rol bij bovenstaande postmenopauzale klachten. Dat maakt het soms lastig om de klachten te onderscheiden. Is het de postmenopauze of is het simpelweg het proces van ouder worden?

We zien dat gedurende de postmenopauze de hormonale klachten meestal geleidelijk afnemen. Alleen droge slijmvliezen, zoals vaginale droogheid of droge ogen, kunnen blijven. Dat komt door de blijvend lage oestrogeenspiegel.

Sommige mensen zijn ervan overtuigd dat je in de postmenopauze je geslachtshormonen met hormoontherapie moet blijven aanvullen. Je wilt immers geen risico lopen op klachten veroorzaakt door de lage oestrogeenspiegel. Maar het is een fabel dat je om deze reden hormonen moet blijven gebruiken.

De overgang is een natuurlijk proces dat elke vrouw ondergaat. Ja, de progesteron- en oestrogeenspiegels zijn lager dan voor de menopauze, maar je lichaam heeft ook minder van deze hormonen nodig omdat je in een andere levensfase komt. Je lichaam maakt nog steeds oestrogeen aan (o.a. in de bijnieren en uit het vet op je buik), maar in mindere mate. Dat is voldoende om gezond oud te worden, zolang je goed voor jezelf zorgt.

Zie de veranderingen in je hormonen tijdens de postmenopauze als een signaal om goed voor jezelf te blijven zorgen. Je kunt de risico’s die je loopt naarmate je ouder wordt sterk verminderen door aanpassingen te maken in je voedingspatroon en leefstijl.

Je wilt als het ware met je lijf mee veranderen. Gezond eten en genoeg bewegen blijven belangrijk, net zoals het nemen van rust en aanvullen van bepaalde vitaminen en mineralen. Waar wil je zoal op letten?

• Focus op een gezond voedingspatroon. Eet veel groente en fruit en zorg dat je maaltijden bestaan uit genoeg eiwitten, vetten en langzame koolhydraten. Vermijd suikers en snelle koolhydraten en minder of stop met alcohol (een grote risicofactor voor aandoeningen aan hart en vaten).

• Overweeg supplementen om tekorten aan te vullen. Zo zijn calcium en vitamine D belangrijk in de postmenopauze om botontkalking te voorkomen. Solgar® Ultimate Bone Support bevat o.a. calcium, vitamine D, koper en zink en draagt bijvoorbeeld bij aan de botgezondheid*.

• Zorg voor voldoende ontspanning. Als je constant stress hebt, heeft dat effect op je hormoonhuishouding. Je bijnieren maken het stresshormoon cortisol aan. Voor even is dat functioneel, maar als je lichaam cortisol aan blijft maken remt dat bepaalde lichaamsfuncties en de productie van andere hormonen af. Neem vaker pauze, doe ademhalingsoefeningen en stel prioriteiten. Idealiter wil je in deze fase een tandje terug doen, geniet van die rust!

• Beweeg dagelijks en doe krachttraining. Dagelijkse beweging, of dat nu wandelen, fietsen, hardlopen of yoga is, houdt je botten gezond en verbetert je algemene gezondheid. Doe daarnaast krachttraining om je spieren en botten te versterken en lichamelijke pijntjes te voorkomen. De 7-Minute training is een aanrader.

• Verbeter je balans. Met yoga en pilates train je je evenwicht, waardoor je de kans op een val verkleint (wat kan leiden tot een botbreuk).

• Houd je cholesterol en bloeddruk in de gaten. Experts adviseren om je cholesterolspiegel en bloeddruk jaarlijks te laten checken. Tijdens de postmenopauze veranderen deze waarden en zo kun je daar tijdig op anticiperen.

• Doe andere belangrijke gezondheidschecks. Zoals een mammografie, uitstrijkje, screening van je darmen en laat het risico op osteoporose door de huisarts bepalen. Ook als je niet ziek bent, zijn deze check-ups belangrijk om eventuele problemen in een vroeg stadium te tackelen.

Gezondheidsclaim(s) in afwachting van goedkeuring door de Europese Commissie.

Veel vrouwen in Nederland slikken tijdens de overgang de anticonceptiepil om een zwangerschap te voorkomen. Logisch als je niet zwanger wilt worden, maar de pil heeft ook andere effecten op het vrouwenlichaam. Zo kan het de symptomen van de overgang onderdrukken, waaronder een veranderend menstruatiepatroon.

Slik je de pil? Dan kan dat dus betekenen dat je geen overgangsklachten ervaart en je niet weet of je cyclus verandert. Of anders gezegd: of je de menopauze al hebt gehad. Dat hoeft niet per definitie slecht of goed te zijn, maar is wel iets waar je je bewust van wilt zijn. Of je tijdens de overgang de pil wilt blijven slikken, hangt af van jouw persoonlijke situatie en behoeften.

👉 Dr. Jael Loefstop legt uit: Wat je wilt weten over het slikken van de anticonceptiepil tijdens de overgang.

Hormoontherapie in de postmenopauze is soms raadzaam om te starten of door te gaan, bijvoorbeeld bij een geschiedenis van botontkalking in de familie of als je nog last hebt van hevige overgangsklachten. De regel is dat je wilt beginnen voor je 60e, omdat de risico’s van hormoontherapie anders niet opwegen tegen de voordelen. Ook wil je niet langer dan vijf jaar hormoontherapie gebruiken, aldus de richtlijnen van het Nederlands Huisartsen Genootschap. Lees hier meer over hormoontherapie.