Testen of niet: hoe weet je of je in de overgang bent?

Als je wilt weten of je in de overgang bent, kun je dat laten testen met een zelftest of via de huisarts. Daarbij worden je hormoonspiegels gemeten. Een thuistest meet alleen het FSH-hormoon, terwijl een arts ook andere hormonen kan laten bepalen, zoals LH, oestrogeen en progesteron. Dat gaat om de volgende hormoonwaardes:

• Follikelstimulerend hormoon (FSH): stimuleert de eicelrijping en oestrogeenproductie in eierstokken.
• Luteïniserend hormoon (LH): stimuleert de eisprong.
• Oestrogeen: wordt gemaakt in de eierstokken en stimuleert o.a. de groei van het baarmoederslijmvlies.
• Progesteron: wordt gevormd vanaf de eisprong en werkt stabiliserend op het baarmoederslijmvlies. Goed om te weten: als je tijdens de overgang geen eisprong hebt, maakt je lichaam ook geen progesteron aan.

Met een test kun je de hoeveelheid FSH, LH en/of oestrogeen in het lichaam meten. Een test laat alleen zien hoe je hormoonwaardes op dat moment zijn. Dat zegt nog niet of je in de overgang bent.

Rond je 40ste wordt het rijpen van de beschikbare eitjes in een vrouwenlichaam steeds lastiger. Rond deze periode neemt je vruchtbaarheid geleidelijk af. Het is een natuurlijk proces waar ieder vrouwenlichaam doorheen gaat.

Je lichaam reageert op deze verandering door de vruchtbaarheid alsnog te stimuleren. Dat doet het door de FSH- en LH-spiegels te verhogen (de hormonen die de eicelrijping en eisprong stimuleren).

Dit gebeurt doordat je eierstokken een seintje geven aan de hypofyse (een klein orgaan onder de hersenen dat de werking van een aantal hormoonproducerende klieren aanstuurt). De hypofyse neemt waar dat er geen eicelrijping plaatsvindt en spoort de vruchtbaarheid aan door extra FSH en LH naar de eierstokken te sturen.

Daarnaast daalt in eerste instantie het progesteronniveau, doordat de eicelrijping steeds lastiger wordt of uitblijft. Dit zorgt voor een oestrogeendominantie in het lichaam (en eventuele bijbehorende klachten). Later in de overgang daalt ook het oestrogeen (wat eventueel weer andere klachten met zich mee kan brengen).

Er ontstaat dus een tijdelijke disbalans in de hormoonhuishouding en dat kan ontwenningsverschijnselen teweegbrengen. Je lichaam moet ineens met minder hormonen werken dan voorheen, en dat vraagt om wat aanpassing. Gelukkig is ons lichaam flexibel en gaat het zelf op zoek naar een nieuwe balans.

Hormoonschommelingen maken het lastig om aan de hand van een test te kunnen zien of een vrouw in de overgang is. Tijdens de overgang schommelen je hormonen. De ene maand heb je misschien wel een eisprong en wordt er oestrogeen aangemaakt (waardoor je lijf geen extra LH en FSH produceert), de volgende maand is dit misschien niet het geval (en maakt je lijf wel extra LH en FSH aan).

Dat betekent dat de test in de eerste maand uitwijst dat je niet in de overgang bent, terwijl dezelfde test de maand erop uitwijst dat je wél in de overgang bent. Een enkele test bij de huisarts heeft dus eigenlijk geen zin.

Betrouwbaarder is een zelftest die je op meerdere momenten uitvoert. De test kijkt of er een verhoging is van het FSH-hormoon. Door een aantal keer te testen, krijg je een realistischer beeld van wat er in je lichaam gebeurt. Je kunt via SeeMe-nopause een zelftest aanschaffen en thuis laten bezorgen.

Daarbij is het belangrijk om te weten dat de hoogte van de FSH-spiegels niks zegt over de ernst van je klachten. Een kleine daling in oestrogeen, en dus een lichte verhoging van FSH, veroorzaakt bij de ene vrouw veel klachten en bij de ander niets of minimaal.

Als de overgang voor je 40ste begint, spreken we van een vervroegde overgang, ook wel POI genoemd (primair ovariële insufficiëntie). Eén procent van alle vrouwen heeft hiermee te maken.

Omdat een vrouw onder de 40 over het algemeen nog geen verhoogde FSH- en oestrogeenwaardes heeft, zegt een verhoging van deze waardes op deze leeftijd juist heel veel. Zowel een zelftest als een test bij de huisarts kunnen dan dus wel uitwijzen of je in de overgang bent. Maar dit geldt dus alleen voor vrouwen die vervroegd in de overgang zijn.

Al voor de perimenopauze gaan je hormonen schommelen. Er verandert dan dus al het een en ander in je lichaam wat zich al kan uiten in klachten, vaak veroorzaakt door een oestrogeendominantie. Je kunt merken dat de overgang eraan komt.

Een van de eerste tekenen dat de perimenopauze (de eerste fase van de overgang) zich aandient, is een veranderend menstruatiepatroon. Je cycli worden korter of juist langer. Wellicht merk je ook dat de hoeveelheid bloedverlies minder wordt, of juist meer. Deze verandering breidt zich steeds meer uit, tot de menstruatie stopt: de menopauze.

Hoe dit proces verloopt, is voor iedere vrouw compleet anders. Er is geen peil op te trekken, maar over het algemeen kun je stellen dat iedere vrouw van 45 jaar in de overgang is.

Tot slot nog een weetje dat je misschien wat houvast geeft. Uit onderzoek blijkt dat de leeftijd waarop je moeder in de menopauze kwam iets kan zeggen over jouw eigen timing, maar het is geen zekerheid. Verschillende factoren kunnen dit beïnvloeden, zoals:

• leefstijl, bijvoorbeeld roken of langdurige stress;
• medische behandelingen, zoals chemotherapie of operaties aan de eierstokken;
• gebruik van hormonale anticonceptie (je kunt dan al in de overgang zijn, maar de pil maskeert de signalen).

Stop je rond je 50ste met de pil, dan kan het lijken alsof je ineens in de overgang bent, terwijl dat proces al gaande was. Zonder pil kan het juist lijken alsof het later begint.

Het klachtenpatroon van je moeder zegt daarentegen niks over dat van jou. Wat je ervaart, is grotendeels afhankelijk van jouw persoonlijke situatie, leefstijl en gezondheid.