Welke (sleutel)rol speelt progesteron tijdens de overgang?

Progesteron wordt geproduceerd in de eierstokken, de placenta tijdens een zwangerschap en door de bijnieren. Tijdens je vruchtbare jaren heeft progesteron vooral de taak om de baarmoeder geschikt te maken voor bevruchting en om een gezonde zwangerschap te verzekeren. Maar het geslachtshormoon heeft nog meer taken. Het houdt ook het oestrogeenniveau stabiel, het helpt bij een goede werking van de schildklier, het houdt je lichaam warm, het werkt rustgevend en het helpt om een teveel aan vocht uit je lichaam te verwijderen.

Progesteron en oestrogeen werken nauw samen tijdens je menstruatiecyclus. Oestrogeen stimuleert de groei van het baarmoederslijmvlies. Vervolgens produceren de eierstokken na de eisprong ook progesteron, waardoor het baarmoederslijmvlies dikker wordt en de baarmoeder wordt voorbereid op een mogelijke zwangerschap. Komt deze zwangerschap niet? Dan daalt het progesteronniveau en begint de menstruatie.

Heb je tijdens je vruchtbare jaren last gehad van PMS? Dan ben je waarschijnlijk al bekend met de gevolgen van een disbalans tussen progesteron en oestrogeen. Vlak voor de menstruatie daalt de progesteronspiegel snel, wat typische PMS-klachten kan veroorzaken of verergeren, zoals stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en het vasthouden van vocht. Deze plotselinge daling kan ook leiden tot een toename in gewicht of gezwollen en pijnlijke borsten. Lees meer over de rol van oestrogeen in de overgang.

Het is bekend dat de hoeveelheid oestrogeen en progesteron tijdens de overgang afnemen. Progesteron kan beginnen te dalen wanneer je eind dertig of begin veertig bent. Vanaf de perimenopauze kan deze afname leiden tot onregelmatige menstruatiecycli.

Als je twaalf maanden geleden je laatste menstruatie hebt gehad, bevind je je in de postmenopauze. Dan maken de eierstokken bijna geen progesteron meer aan. In plaats daarvan nemen andere organen, zoals de bijnieren en het vetweefsel, de verminderde productie over. In deze fase vindt de progesteronspiegel een nieuw evenwicht op een constant laag niveau. Na de menopauze hebben vrouwen nog wel progesteron nodig, maar minder dan daarvoor.

Omdat het progesteronniveau eerder daalt dan het oestrogeenniveau, kan er tijdens de perimenopauze een oestrogeendominantie ontstaan. Dit kan verschillende klachten met zich meebrengen. De meest voorkomende zijn: opvliegers, stemmingswisselingen en gewichtstoename.

Als de eierstokken geleidelijk stoppen met de productie van progesteron, nemen de bijnieren de (verminderde) productie van dit hormoon langzaamaan over. De bijnieren produceren echter ook andere hormonen, zoals het stresshormoon cortisol. De aanmaak van cortisol heeft, vanuit de evolutie, voorrang op de aanmaak van progesteron. Sta je onder veel stress? Dan zijn je bijnieren druk bezig met het aanmaken van cortisol en dus minder met de aanmaak van progesteron. Dat kan eventuele klachten verergeren.

Progesteron zorgt onder andere voor rust, ontspanning en positieve gedachten, mits het in voldoende mate aanwezig is. Een laag progesteronniveau tijdens de overgang kan leiden tot:

• Stemmingswisselingen
• Kortere menstruatiecycli
• Angstige gevoelens
• Nachtzweten

Overgangsklachten kun je onder andere verlichten door aanpassingen in je voeding, dagelijks voldoende te bewegen en gezonde gewoonten aan te houden:

• Zorg voor gezonde maaltijden. Eet veel fruit, groenten, volkorenproducten, gezonde vetten (zoals avocado’s, noten en zaden) en eiwitten om je hormoonbalans te ondersteunen.
• Verlaag je cortisolniveau. Verminder stress, zodat je bijnieren zich kunnen richten op de aanmaak van progesteron. Ontspanningstechnieken zoals yoga, meditatie of ademhalingsoefeningen kunnen spanning, stress en angstige gevoelens verminderen. Ook helpt het om vaker pauze te nemen en rustiger aan te doen dan wat je gewend bent.
• Beweeg dagelijks. Kom elke dag in beweging, al is het een klein rondje wandelen of fietsen. Het advies? Beweeg minstens 30 minuten per dag. Dat helpt niet alleen stress te verminderen, maar stimuleert ook de aanmaak van gelukshormonen, zoals endorfines.

Hormoontherapie is een effectieve behandeling bij het verlichten van milde tot ernstige klachten van de overgang. Welke vorm van hormoontherapie het beste bij jou past, hangt af van je klachten, de fase waarin je je bevindt, je voorkeuren en je medische voorgeschiedenis.

Hormoontherapie met progesteron kan in de volgende situaties helpen:

• Bij een progesterontekort. Bij klachten zoals een onregelmatige menstruatie, slaapproblemen of stemmingswisselingen kan de toediening van progesteron als enkel hormoon helpen. Dit is vooral nuttig in de perimenopauze of postmenopauze, wanneer de progesteronspiegel van nature daalt of al volledig is afgenomen. Bij slaapproblemen kan het nuttig zijn om progesteron ongeveer een uur voor het slapengaan in te nemen.
• Bij een intacte baarmoeder. Als een vrouw oestrogeen gebruikt en nog een baarmoeder heeft, wordt progesteron toegevoegd om het risico op verdikking van het baarmoederslijmvlies te voorkomen. Oestrogeen stimuleert de aanmaak van het slijmvlies terwijl progesteron helpt om het evenwicht te bewaren.
• Voor het reguleren van je cyclus. Bij een onregelmatige of uitblijvende menstruatiecyclus kan progesteron helpen om de cyclus te stabiliseren.