Welke (belangrijke) rol speelt testosteron tijdens de overgang?

Testosteron wordt in het vrouwenlichaam geproduceerd in de eierstokken en bijnieren en vervult veel belangrijke functies. Het ondersteunt onder andere de opbouw van spieren en botten, kan invloed hebben op je energieniveau en draagt bij aan het libido of de behoefte aan de seks.

In de overgang neemt niet alleen de oestrogeen- en progesteronproductie af, maar daalt ook geleidelijk de productie van testosteron. Deze hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op je lichaam en hoe jij je voelt.

Goed om te weten: soms kom je ook de term 'androgenen' tegen. Dit is een groep hormonen waarvan testosteron de bekendste is.

In het lichaam van een vrouw spelen de geslachtshormonen testosteron, oestrogeen en progesteron een belangrijke rol. Al deze hormonen werken samen om belangrijke functies te regelen en het lichaam in balans te houden.

Terwijl testosteron onder andere het libido en de spiermassa bevordert, werken oestrogeen en progesteron nauw samen om de menstruatiecyclus te reguleren. Maar deze hormonen hebben nog meer belangrijke taken in het vrouwelijk lichaam. Welke dit precies zijn voor oestrogeen en progesteron kun je hier lezen.

Het testosteronniveau verandert in de loop van je leven. Tijdens de puberteit stijgt het testosteronniveau, wat bijdraagt aan de ontwikkeling van spier- en botstructuren. Gedurende de vruchtbare jaren blijft het testosteronniveau relatief stabiel, maar kan het wel schommelen tijdens bijvoorbeeld de menstruatie.

Ongeveer vanaf de leeftijd van 45 jaar begint voor de meeste vrouwen de perimenopauze. In de perimenopauze, wanneer oestrogeen afneemt, blijft het testosteronniveau relatief constant en kan het in het begin zelfs licht stijgen. Daardoor kun je je wat sneller prikkelbaar of onrustig voelen, en merken dat je emoties sneller wisselen dan je gewend bent.

In het verdere verloop van de overgang neemt het testosteronniveau af, maar minder sterk dan dat van oestrogeen en progesteron. De daling van oestrogeen en progesteron verloopt meestal veel sneller, sterker en abrupt.

Tijdens de postmenopauze — de fase waarin je menstruatie definitief stopt — komt je hormoonproductie, ook die van testosteron, tot rust op een lager niveau. De bijnieren en eierstokken produceren nog steeds kleine hoeveelheden testosteron, maar de totale productie is een stuk lager dan eerder.

De afname en schommelingen van het oestrogeenniveau zijn verantwoordelijk voor veel typische overgangsklachten, zoals opvliegers of stemmingswisselingen. Het testosteronniveau daalt minder abrupt, maar kan toch leiden tot klachten, waaronder minder energie, verminderde behoefte aan seks (studies tonen aan dat 40 procent van de vrouwen in de postmenopauze minder zin in seks heeft) of verminderde spierkracht.

Doordat het oestrogeenniveau sneller en abrupter daalt dan het testosteronniveau, kan er daarnaast een disbalans ontstaan: testosteron is relatief meer aanwezig dan oestrogeen. Dit kan leiden tot klachten zoals haaruitval, overmatige haargroei op ongebruikelijke plekken, acne, stemmingswisselingen, onrust, angstgevoelens en zelfs depressie. Let wel: deze klachten kunnen ook ontstaan door andere factoren (zoals een slechte nachtrust) en hebben niet altijd een directe link met het testosteronniveau.

Hoewel ieder mens anders is en de gevolgen van veel testosteron niet voor elke vrouw hetzelfde zijn, kan een hoog testosteronniveau ten opzichte van oestrogeen ook bijdragen aan insulineresistentie. Het lichaam reageert niet meer goed op insuline, waardoor glucose niet effectief in de cellen wordt opgenomen. Het gevolg? Gewichtstoename rondom de buik.

Door een aanpassing van de levensstijl, voldoende beweging in het dagelijks leven en andere gezonde gewoontes kunnen de klachten van hormonale veranderingen in de overgang vaak verminderen. Zo is het belangrijk om:

• Gezond te eten. Eet veel fruit, groenten, volkorenproducten, gezonde vetten (zoals avocado’s, noten en zaden) en eiwitten om je hormonale balans te ondersteunen. Meer over de juiste voeding in de overgang.
• Regelmatig uit te rusten. Stress kan je hormonale balans verstoren en overgangsklachten verergeren. Daarom is het belangrijk om ontspanningstechnieken zoals yoga, meditatie of ademhalingsoefeningen in je dagelijkse routine te integreren.
• Beweging in je leven te brengen. Probeer elke dag te bewegen, of dat nu een wandeling of fietstocht is, een potje tennis of een training in de sportschool. Beweging helpt niet alleen om stress te verlagen, maar stimuleert ook de productie van geluksgevoelens door het vrijkomen van endorfines.